Zazdrość o rodzeństwo: jak przygotować i wspierać starszaka

Dlaczego starszak jest zazdrosny

Z perspektywy dziecka nagle wszyscy zajmują się kimś innym. Goście pytają o noworodka, mama jest zmęczona, a słowo „poczekaj” słychać częściej niż zwykle. Dziecko nie umie jeszcze powiedzieć „boję się, że kochacie mnie mniej”, więc pokazuje to zachowaniem.

Zazdrość może wyglądać różnie: złość, zbyt mocne przytulanie noworodka, prośby o butelkę albo pieluchę, mówienie jak małe dziecko, nocne pobudki. Taki powrót do wcześniejszych zachowań nazywa się regresem i zwykle jest przejściowy.

Bywa też, że zazdrość pojawia się dopiero po kilku miesiącach, gdy młodsze dziecko zaczyna raczkować i zabierać zabawki. Wtedy rodzeństwo przestaje być ciekawostką, a staje się konkurentem do klocków i do rodziców.

Zazdrość nie znaczy, że dziecko jest niegrzeczne ani że zrobiliście coś źle. To sygnał, że potrzebuje potwierdzenia, że nadal jest dla Was ważne.

Jak przygotować dziecko na narodziny rodzeństwa

Przygotowanie nie usunie zazdrości, ale sprawi, że zmiana nie spadnie na dziecko znienacka. Małym dzieciom trudno wyobrazić sobie wiele miesięcy czekania, więc odwołuj się do tego, co znają: „Brat albo siostra urodzi się, kiedy spadnie śnieg”.

• Mów realistycznie: noworodek dużo śpi, płacze i nie umie się bawić. Obietnica, że będzie „kolega do zabawy”, szybko rozczarowuje.
• Oglądajcie razem zdjęcia starszaka jako niemowlęcia i opowiadajcie, jak się nim opiekowaliście.
• Duże zmiany, takie jak nowe łóżko, przenosiny do innego pokoju czy start w przedszkolu, wprowadź kilka tygodni przed porodem albo odłóż na później. Dziecko nie powinno czuć, że młodsze rodzeństwo zabrało mu miejsce.
• Ustal, kto zajmie się starszakiem w czasie porodu, i powiedz mu o tym wcześniej.
• Jeśli to możliwe, zabierz starszaka na jedną z wizyt kontrolnych, żeby mógł zobaczyć albo usłyszeć brata lub siostrę jeszcze przed porodem.
• Czytajcie razem bajki o rodzeństwie i rozmawiajcie o tym, jak może wyglądać dzień z niemowlęciem.
• Pozwól dziecku pomóc w przygotowaniach: wybrać grzechotkę, poskładać śpioszki, narysować obrazek nad łóżeczko.

Pierwsze tygodnie z noworodkiem w domu

Pierwsze spotkanie warto zaplanować tak, żeby rodzic miał wolne ręce dla starszaka, a noworodek leżał na przykład w łóżeczku. Drobny prezent „od rodzeństwa” bywa miłym gestem, ale ważniejsze są przytulenie i uwaga.

Angażuj starszaka, ale nie zmuszaj. Może podać pieluchę, wybrać ubranko, zaśpiewać bratu czy siostrze piosenkę. Jeśli nie ma ochoty, nie nalegaj i nie oceniaj.

Uważaj na zdanie „jesteś już duży, więc…”. Bycie starszym nie powinno oznaczać samych obowiązków. Lepiej pokazywać przywileje: wyjście z tatą na lody, dłuższa bajka na dobranoc, rzeczy, których niemowlę jeszcze nie może.

Gościom możesz podpowiedzieć, żeby najpierw przywitali się ze starszakiem, a dopiero potem zajrzeli do łóżeczka. To drobiazg, który dla dziecka wiele znaczy.

Starszak może zadawać mnóstwo pytań: czy brat albo siostra zostanie na zawsze, czy będzie spać w jego łóżku, czy mama będzie miała dla niego czas. Odpowiadaj prosto i cierpliwie, nawet jeśli to samo pytanie pada dziesiąty raz.

Czas tylko dla starszaka

Na zazdrość najlepiej pomaga to, czego dziecku brakuje, czyli uwaga. Nie musi jej być dużo. Wystarczy codziennie kilkanaście minut tylko we dwoje, bez telefonu, bez niemowlęcia na rękach, z zabawą wybraną przez starszaka.

Nazwij ten czas, na przykład „nasz czas”, i dotrzymuj go także w trudne dni. Dziecko wie wtedy, że ma swoje miejsce, które nie zniknęło. W tym czasie nie poprawiaj, nie ucz i nie pilnuj zasad bardziej niż zwykle, po prostu bądźcie razem.

Wieczorna bajka świetnie się do tego nadaje. Jeśli to możliwe, niech w niektóre wieczory czyta starszakowi ten rodzic, który mniej zajmuje się noworodkiem, a w inne ten, który karmi.

Gdy mama jest w szpitalu albo wieczorem karmi noworodka, pomaga nagranie jej głosu. W Hug a Story w funkcji „Nagraj, jak czytasz” możesz nagrać, jak czytasz bajkę, a starszak posłucha jej przed snem, nawet gdy nie możesz być obok.

Pomagają też dziadkowie i bliscy. Wyjście z babcią na plac zabaw może być dla starszaka świętem, o ile nie wygląda na odsunięcie z domu, w którym zostaje niemowlę.

Co robić, gdy pojawia się złość i regres

Uczucia przyjmij, zachowania ograniczaj. Możesz powiedzieć: „Widzę, że złościsz się na brata. Możesz się złościć. Nie pozwolę jednak, żeby stała mu się krzywda”. Starszak może mieć dość rodzeństwa i ma prawo to powiedzieć.

Złość często pojawia się w najtrudniejszym momencie, gdy karmisz albo usypiasz młodsze dziecko. Przygotuj koszyk z zabawkami i książeczkami, który wyjmujecie tylko na czas karmienia. Możesz wtedy czytać starszakowi albo z nim rozmawiać, trzymając niemowlę.

• Nie wymagaj miłości do rodzeństwa od pierwszego dnia. Więź rośnie powoli.
• Na regres odpowiadaj spokojnie. Jeśli dziecko chce przez chwilę bawić się w niemowlę, pozwól na to, a potem przypomnij, co fajnego potrafi jako starszak.
• Nie porównuj dzieci przy nich, nawet pozytywnie.
• Doceniaj konkretne zachowania: „Dziękuję za pomoc przy kąpieli, to było dla mnie ważne”.
• Dawaj złości bezpieczne ujście: rysowanie, tupanie, ugniatanie poduszki.

Bajki o rodzeństwie

Bajka o rodzeństwie pozwala porozmawiać o zazdrości bez mówienia o samym dziecku. Bohater, na przykład mały miś, ma nową siostrę, czuje złość i tęsknotę za mamą, a potem znajduje swoje miejsce w rodzinie.

Szukaj historii, w których zazdrość bohatera nie jest wyśmiewana ani karana, a rodzice znajdują dla niego czas. Po bajce możesz zapytać: „Jak myślisz, co czuł miś, kiedy wszyscy patrzyli na jego siostrę?”. Dziecko często odpowiada za bohatera, a tak naprawdę mówi o sobie.

Bajka może też pokazać dobre strony bycia starszym bratem czy siostrą: młodsze dziecko z czasem śmieje się do starszaka, patrzy na niego i go naśladuje. Nie obiecuj tego na siłę, ale pozwól dziecku zauważyć, kiedy to się dzieje.

Kiedy porozmawiać ze specjalistą

Większość starszaków z czasem odnajduje się w nowej roli. Porozmawiaj z psychologiem dziecięcym, jeśli złość jest bardzo silna, starszak wielokrotnie próbuje zrobić młodszemu rodzeństwu krzywdę albo regres trwa wiele miesięcy i obejmuje sen, jedzenie i toaletę.

Jeśli wróciło nocne moczenie albo pojawiły się kłopoty z jedzeniem, warto też zajrzeć do pediatry. Upewnisz się wtedy, że nie mają one innej przyczyny niż emocje. Wsparcia udzielają też poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w których konsultacje są bezpłatne.