Ile czytać dziecku dziennie i od kiedy zacząć

Ile czytać dziennie: 20 minut to dobry punkt wyjścia

W Polsce najbardziej znane zalecenie pochodzi z kampanii „Cała Polska czyta dzieciom”, która od lat zachęca rodziców, by czytali dziecku 20 minut dziennie, codziennie. To rozsądny cel, który mieści się w wieczornym rytuale i nie wymaga reorganizacji całego dnia.

Te 20 minut nie musi być jednym blokiem. Dziesięć minut po obiedzie i dziesięć przed snem też się liczy. Z małym dzieckiem częściej wychodzi kilka krótkich chwil niż jedna długa sesja, i to jest w porządku.

Ważniejsza od liczby minut jest regularność. Codzienne krótkie czytanie łatwiej utrzymać niż długie raz w tygodniu, a dziecko zaczyna na nie czekać jak na stały punkt dnia.

Jeśli 20 minut wydaje się nierealne, zacznij od pięciu. Krótka, ale codzienna bajka to dobry początek, a czas zwykle sam się wydłuża, gdy dziecko zaczyna prosić o „jeszcze jedną”.

Od kiedy czytać dziecku

Od pierwszych miesięcy. Amerykańska Akademia Pediatrii od 2014 roku zaleca, by rodzice czytali dzieciom na głos już od niemowlęctwa. Niemowlę nie rozumie treści, ale słucha melodii Twojego głosu, patrzy na obrazki i czuje bliskość.

Nie musisz czytać noworodkowi bajek z fabułą. Wystarczą rymowanki, kołysanki, opowiadanie o tym, co widać za oknem, i proste książeczki z wyraźnymi, kontrastowymi obrazkami. Niemowlę może książeczkę gryźć i rzucać, to też jest jego sposób poznawania.

Możesz też czytać na głos to, co akurat czytasz Ty, byle spokojnym tonem. Dla niemowlęcia liczy się głos i bliskość, a nie treść.

Jeśli nie czytaliście od początku, nic straconego. Zacznij od dziś, od krótkiej książki i jednej spokojnej chwili dziennie. Dziecko w każdym wieku chętnie przyjmie czas spędzony z rodzicem przy książce.

Ile i co czytać w różnym wieku

Czas skupienia rośnie z wiekiem, więc dopasuj długość czytania do dziecka, a nie do zegarka. Podane niżej czasy to wskazówki, nie normy. Jeden trzylatek wysłucha dwudziestominutowej historii, inny po pięciu minutach będzie chciał zmienić książkę.

Orientacyjnie wygląda to tak:

• 0–12 miesięcy: kilka minut, kilka razy dziennie. Książeczki kartonowe i materiałowe, rymowanki, pokazywanie i nazywanie.
• 1–2 lata: krótkie książeczki z jednym obrazkiem na stronę, powtarzalne zdania, pytania „gdzie jest kotek?”. Dziecko może przerywać i przewracać kartki, to też jest czytanie.
• 3–4 lata: proste historie z początkiem i końcem, jedna bajka to często 5–10 minut, a ulubione tytuły wracają w kółko.
• 5–6 lat: dłuższe bajki i baśnie, pierwsze opowiadania w odcinkach, rozmowy o tym, co czuli bohaterowie.
• 7 lat i więcej: czytanie na głos nadal ma sens, także gdy dziecko czyta już samo. Możecie czytać na zmianę albo sięgać po książki trudniejsze niż te, które przeczyta samodzielnie.

Dziecko się wierci. Czy to znaczy, że nie słucha?

Niekoniecznie. Wiele maluchów słucha w ruchu: układając klocki obok, przytulając się do pluszaka albo zmieniając pozycję co minutę. Jeśli dziecko wraca do książki, dopowiada słowa albo pyta o bohatera, to słucha.

Z dwulatkiem czytanie rzadko wygląda jak w reklamie, na kolanach od pierwszej do ostatniej strony. Czasem przeczytacie trzy strony, a czasem będziecie oglądać jeden obrazek przez pięć minut. Obie sytuacje są czytaniem.

Jeśli dziecko wyraźnie traci zainteresowanie, skróć tekst, opowiadaj obrazki własnymi słowami albo wróćcie do książki później. Lepiej skończyć wcześniej, gdy jest jeszcze przyjemnie, niż czytać na siłę.

Pomaga też wygodne, stałe miejsce do czytania: róg kanapy, poduszki na podłodze, łóżko z lampką. U starszych przedszkolaków sprawdza się zapowiedź: „Teraz czytamy jedną bajkę, potem możesz wrócić do klocków”.

Dlaczego warto czytać codziennie

Wspólne czytanie łączy kilka ważnych rzeczy. Dziecko słyszy słowa, których nie używamy na co dzień, poznaje, jak zbudowana jest opowieść, uczy się słuchać i skupiać uwagę. Do tego dochodzi bliskość: kilkanaście minut, w których rodzic jest tylko dla niego.

Czytanie to też okazja do rozmowy o sprawach, o które dziecko samo nie zapyta: o złości, smutku, przyjaźni czy kłótniach. Bohater książki przeżywa coś, co dziecko zna, a Wy możecie o tym porozmawiać bez nacisku.

Światowa Organizacja Zdrowia w zaleceniach z 2019 roku dotyczących dzieci poniżej 5 lat zachęca, by czas spędzany w bezruchu wypełniać czytaniem i opowiadaniem historii razem z opiekunem, a nie ekranem.

Czytanie przed snem pomaga też wyciszyć się po całym dniu. Spokojny głos rodzica, przygaszone światło i znana historia to dobry sygnał, że dzień się kończy.

Jak znaleźć czas na czytanie w zabiegany dzień

Najpierw zauważ, ile czytania już się dzieje. Bajka przed snem, książeczka w poczekalni i wspólne oglądanie obrazków w weekend często dają razem więcej, niż się wydaje.

Najtrudniej nie jest zacząć, tylko utrzymać czytanie w tygodniu pełnym pracy, przedszkola i obowiązków. Pomagają proste nawyki:

• Przypnij czytanie do stałej czynności: po kąpieli, po śniadaniu w weekend, w poczekalni u lekarza.
• Trzymaj książki tam, gdzie dziecko spędza czas: w koszyku przy kanapie, przy łóżku, w torbie na wyjście.
• Dziel się czytaniem: jeden wieczór czyta mama, drugi tata, w weekend babcia albo dziadek.
• W gorsze dni czytaj krótko. Jedna krótka bajka jest lepsza niż żadna.
• Opowiadaj z pamięci. Historia wymyślona w drodze do przedszkola też rozwija wyobraźnię i słownictwo.
• Pozwól dziecku wybierać książkę. Chętniej słucha tego, co samo wybrało.
• Zapiszcie się do biblioteki. Wybieranie książek na półce to dla wielu dzieci mała wyprawa, a nowe tytuły nic nie kosztują.

Czytanie to przyjemność, nie obowiązek

Czytanie nie powinno być zadaniem do odhaczenia. Jeśli dziecko nie ma ochoty, odpuść tego dnia i wróćcie jutro. Liczy się dobre skojarzenie z książką, a nie rekord minut.

Dobrze, gdy czytanie sprawia przyjemność także Tobie. Wybieraj czasem książki, które lubisz, i baśnie pamiętane z dzieciństwa. Twoja radość z czytania łatwo udziela się dziecku.

Nie martw się też, jeśli zdarzy się tydzień bez czytania, na przykład w czasie choroby czy przeprowadzki. Wystarczy wrócić do zwykłego rytmu. Dziecko pamięta przede wszystkim to, że czytanie jest miłym czasem z Tobą.