Czytanie na głos a rozwój mowy dziecka

Co czytanie daje mowie dziecka

W codziennej rozmowie używamy dość wąskiego zestawu słów: jedz, ubieraj się, idziemy, uważaj. Książki przynoszą słowa, które rzadko padają w domu, na przykład nazwy zwierząt, uczuć, miejsc i czynności. Dziecko słyszy je w kontekście, z obrazkiem obok, więc łatwiej je rozumie.

Podczas czytania dziecko słyszy też pełne, poprawne zdania i różne formy tych samych słów. Poznaje, jak opowiada się historię: że jest początek, kłopot i zakończenie. To przydaje się później, gdy samo zaczyna opowiadać, co wydarzyło się w przedszkolu.

Czytanie rozwija też rozumienie mowy, nie tylko mówienie. Dziecko uczy się słuchać dłuższej wypowiedzi, śledzić, kto co zrobił, i rozumieć zdania z „bo”, „ale” i „potem”.

Ważna jest też wspólna uwaga. Ty i dziecko patrzycie na ten sam obrazek, a Ty nazywasz to, na co ono patrzy. Takie chwile to jedna z najprostszych okazji, by maluch połączył słowo z tym, co oznacza.

Wreszcie rytm i melodia języka. Rymowanki, powtórzenia i wyliczanki pomagają usłyszeć, że słowa składają się z sylab i głosek. Dziecko bawi się dźwiękami, zanim zacznie świadomie o nich myśleć.

Czytanie dialogowe: jak czytać, żeby dziecko mówiło

Dziecko uczy się mówić także wtedy, gdy samo próbuje mówić, a nie tylko gdy słucha. Dlatego warto czytać tak, żeby miało okazję się odezwać. Taki sposób nazywa się czytaniem dialogowym (ang. dialogic reading): dorosły zadaje pytania, a dziecko stopniowo staje się współopowiadającym.

Czytanie dialogowe sprawdza się szczególnie przy książkach, które dziecko już zna. Wie, co się wydarzy, więc łatwiej mu odpowiadać i dopowiadać, a Ty możesz coraz częściej oddawać mu głos.

W praktyce jedna wymiana wygląda tak:

• Zachęcasz: pytasz o coś na obrazku albo w historii („Co robi lis?”).
• Doceniasz odpowiedź: „Tak, lis biegnie”.
• Rozbudowujesz: dodajesz słowo lub dwa („Lis biegnie szybko przez las”).
• Zachęcasz do powtórzenia: „Powiesz to jeszcze raz? Lis biegnie szybko”.

Pytania, które warto zadawać przy czytaniu

Nie trzeba zadawać pytań na każdej stronie. Wystarczy kilka wymian w trakcie jednej bajki, a resztę po prostu przeczytać. Dobre pytania wymagają od dziecka więcej niż „tak” albo „nie”. Dopasuj je do wieku:

• Nazywanie: „Co to jest?”, „Gdzie jest kaczka?”. Dobre dla najmłodszych.
• Dokończ zdanie: przy rymowankach i powtarzalnych tekstach zawieś głos przed ostatnim słowem.
• Pytania otwarte: „Co się tu dzieje?”, „Co zrobi teraz miś?”.
• Pytania o uczucia: „Jak myślisz, jak się czuje królik?”, „Czy Tobie też się tak zdarza?”.
• Odniesienia do życia: „Też mamy taki czerwony kubek”, „Pamiętasz, jak karmiliśmy kaczki?”.

Rozmowa po bajce

Po bajce dobrze jest chwilę o niej porozmawiać, zanim zgaśnie światło. Zapytaj, co się wydarzyło, co było najśmieszniejsze albo co dziecko zrobiłoby na miejscu bohatera. Takie pytania ćwiczą opowiadanie własnymi słowami.

W Hug a Story po bajce możesz otworzyć trzy pytania „Porozmawiajcie o bajce”: o tym, co się wydarzyło, o uczuciach bohaterów i do wyobrażenia sobie. Pomagają zacząć rozmowę, gdy sam rodzic jest już zmęczony.

Nie zamieniaj rozmowy w egzamin. Jeśli dziecko nie chce odpowiadać, opowiedz, co Tobie się podobało. Dziecko uczy się rozmawiać również wtedy, gdy słyszy, jak rodzic mówi o swoich myślach.

Możecie też zamienić się rolami: dziecko „czyta” Tobie znaną książkę, opowiadając obrazki. To dobre ćwiczenie dla przedszkolaka, a przy okazji pokazuje, co zapamiętało z historii.

Jak czytać różnym grupom wiekowym

Czytaj powoli i wyraźnie, ale naturalnie. Zmieniaj głos dla różnych postaci i rób pauzy w ciekawych miejscach. Dziecko, które patrzy na Twoją twarz podczas czytania, widzi też, jak układają się usta przy różnych głoskach.

Nie bój się trudniejszych słów. Jeśli w bajce pojawia się „zmierzch” albo „szuwary”, przeczytaj je i krótko wyjaśnij, pokazując obrazek. Dziecko potrzebuje usłyszeć nowe słowo wiele razy, w różnych sytuacjach, zanim zacznie go używać. Wskazówki dla kolejnych lat:

• Niemowlę: czytaj melodyjnie, rób przerwy, naśladuj odgłosy zwierząt i odpowiadaj na gaworzenie tak, jakby to była część rozmowy.
• Roczniak i dwulatek: pokazuj i nazywaj, powtarzaj te same książki, pozwól dziecku pokazywać palcem i „czytać” po swojemu.
• Trzylatek i czterolatek: zadawaj pytania otwarte, zachęcaj do dopowiadania, czytajcie rymowanki.
• Pięciolatek i starsze dziecko: rozmawiajcie o przyczynach i skutkach, poproś, żeby opowiedziało bajkę własnymi słowami, bawcie się w rymy i dzielenie słów na sylaby.

Mowa w domu na co dzień

Czytanie działa najlepiej razem z codzienną rozmową. Opowiadaj, co robisz, nazywaj przedmioty podczas zakupów, słuchaj, gdy dziecko mówi, i dawaj mu czas na odpowiedź, nawet jeśli szuka słów.

Śpiewajcie piosenki i mówcie wierszyki z pokazywaniem. Ludowe zabawy, takie jak „Sroczka kaszkę warzyła” czy „Idzie rak, nieborak”, łączą słowa z ruchem i dotykiem, a dzieci chętnie je powtarzają.

Dawaj dziecku wybór, który wymaga słów: „Chcesz jabłko czy gruszkę?” zamiast „Chcesz jabłko?”. Taki wybór zachęca do odpowiedzi czymś więcej niż kiwnięciem głową.

Jeśli dziecko mówi niepoprawnie, nie poprawiaj go wprost i nie każ powtarzać. Lepiej powtórzyć poprawnie w swojej odpowiedzi: dziecko mówi „Tam jest pieś”, a Ty odpowiadasz „Tak, tam jest pies. Duży, brązowy pies”.

Ogranicz też dźwięki w tle. Telewizor grający w pokoju łatwo zagłusza rozmowę i odciąga uwagę, więc w czasie czytania i zabawy lepiej go wyłączyć.

Kiedy pójść do logopedy

Wizyta u logopedy to nie egzamin, tylko sprawdzenie, jak rozwija się mowa. Jeśli wszystko jest w porządku, zyskujesz spokój. Jeśli coś wymaga pracy, pomoc rozpoczęta wcześnie jest zwykle łatwiejsza dla dziecka i rodziny.

Dzieci rozwijają mowę w różnym tempie, a niektóre trudności z wymową są typowe dla wieku. Jeśli jednak masz wątpliwości, skonsultuj się z logopedą albo pediatrą, zwłaszcza gdy:

• około drugich urodzin dziecko nie łączy jeszcze dwóch słów,
• mowę przedszkolaka wciąż rozumieją tylko najbliżsi,
• dziecko nie reaguje na imię albo na dźwięki, wtedy warto też sprawdzić słuch,
• dziecko przestało używać słów lub umiejętności, które już miało,
• mówienie sprawia mu wyraźną trudność albo frustrację.