Dziecko boi się ciemności: jak mu pomóc wieczorem

Skąd się bierze lęk przed ciemnością

W wieku przedszkolnym wyobraźnia dziecka rozwija się bardzo szybko. W ciemnym pokoju płaszcz na wieszaku łatwo zamienia się w potwora, a szelest za oknem w kroki. Dla dziecka ten strach jest prawdziwy, nawet jeśli dorosły wie, że nic mu nie grozi.

W ciemności znika też to, co znane i bezpieczne. Dziecko nie widzi swoich zabawek ani drzwi, a rodzic jest w innym pokoju. Wieczór to często pierwszy moment dnia, w którym zostaje samo ze swoimi myślami.

Lęk często nasila się w okresie zmian: po przeprowadzce, pójściu do przedszkola, narodzinach rodzeństwa albo po obejrzeniu czegoś strasznego. U większości dzieci z czasem słabnie, w miarę jak rośnie ich poczucie bezpieczeństwa i rozumienie świata.

Niektóre dzieci są z natury bardziej wrażliwe i ostrożne. Łatwiej się przestraszają, dłużej się uspokajają i mocniej przeżywają zmiany. To cecha temperamentu, a nie słabość, i warto ją uszanować.

Co mówić, a czego unikać

Najważniejsze jest przyjęcie uczucia, a nie jego ocenianie. „Widzę, że się boisz. Jestem obok” działa lepiej niż „nie przesadzaj” czy „duże dzieci się nie boją”. Dziecko, które słyszy, że jego strach jest niemądry, nie przestaje się bać, tylko przestaje o tym mówić.

Pomaga nazwanie strachu i pokazanie, że da się z nim coś zrobić: „Boisz się, bo w ciemności nie widać zabawek. Zapalmy lampkę, wtedy będzie widać więcej”. Dziecko uczy się, że strach to uczucie, z którym można sobie poradzić.

• Mów spokojnie i krótko, bez długich wykładów o tym, że potworów nie ma.
• Nie strasz, nawet żartem. Zdanie „bo przyjdzie Baba Jaga” zostaje w głowie na długo.
• Nie zawstydzaj dziecka przy rodzeństwie, kolegach ani dziadkach.
• Zamiast „łapać potwory” pod łóżkiem, obejrzyjcie razem pokój przy zapalonym świetle: to tylko szafa, w niej ubrania, a to cień od lampy.
• Nie obiecuj czegoś, czego nie dotrzymasz, na przykład że posiedzisz do rana.

Jak oswoić ciemność w praktyce

Ciemność oswaja się stopniowo, w zabawie i w ciągu dnia, a nie tylko wieczorem, gdy dziecko jest już zmęczone.

Nie zmieniaj wszystkiego naraz. Wybierz jeden lub dwa sposoby, stosuj je przez kilka wieczorów i obserwuj, co pomaga. Małe, przewidywalne kroki dziecko znosi lepiej niż codzienne nowości. Oto sposoby, które możesz wypróbować jeszcze dziś:

• Lampka nocna o ciepłym, przyciemnionym świetle, która nie świeci prosto w oczy.
• Uchylone drzwi i światło na korytarzu, jeśli dziecko czuje się wtedy pewniej.
• Zabawy w ciemności w dzień: namiot z koca, szukanie skarbów z latarką, teatr cieni na ścianie.
• Latarka przy łóżku, którą dziecko może samo zapalić. Poczucie, że ma na coś wpływ, często zmniejsza strach.
• Przytulanka, która „pilnuje” w nocy i zostaje przy dziecku, gdy gaśnie światło.
• Stałe słowa na dobranoc i informacja, gdzie będziesz: „Będę w kuchni, zajrzę do Ciebie, jak skończę zmywać”. I naprawdę zajrzyj.

Bajka o ciemności przed snem

Bajka pozwala porozmawiać o strachu bez mówienia wprost o dziecku. Bohater, który boi się ciemności, odkrywa, co naprawdę dzieje się w nocy: śpią ptaki, świecą gwiazdy, księżyc zagląda przez okno. Ciemność przestaje być pustką, a staje się zwykłą częścią doby.

Dobra bajka o ciemności jest spokojna, bez strasznych scen i z bohaterem, który sam znajduje sposób na strach: zapala lampkę, przytula pluszaka, woła mamę albo tatę. Możesz też stworzyć bajkę, w której bohaterem jest Twoje dziecko, na przykład w Hug a Story: „Zosia i mały smok, który bał się ciemności”.

Po bajce zapytaj: „Co pomogło smokowi?”. Jeśli dziecko odpowie, że lampka albo mama, możecie razem wymyślić, co pomoże jemu. Taki plan, wymyślony wspólnie, dziecko chętniej wypróbuje.

Ciemność da się też opowiedzieć inaczej: jako czas, w którym odpoczywają zwierzęta, rośliny i całe miasto. Dla wielu dzieci to uspokajająca myśl, że w nocy śpią wszyscy, nie tylko one.

Spokojny wieczór zmniejsza strach

Spokojny wieczór pomaga przy każdym lęku. Przyciemniaj światła stopniowo, zamiast gasić je nagle. Kąpiel, piżama i bajka w tej samej kolejności dają dziecku poczucie, że wie, co się wydarzy.

Przed snem unikajcie filmów i gier, w których dzieje się coś strasznego, a także głośnych zabaw. Niektórym dzieciom pomaga krótka rozmowa o tym, co dobrego wydarzyło się w ciągu dnia. Miłe myśli zostają z dzieckiem, gdy gaśnie światło.

Gdy dziecko woła w nocy

Jeśli dziecko woła, przyjdź spokojnie, upewnij się, że wszystko w porządku, i wyjdź z tym samym zdaniem co zawsze. Przewidywalna reakcja uspokaja bardziej niż długie siedzenie przy łóżku czy zapalanie wszystkich świateł.

Jeśli dziecko budzi się co noc i przychodzi do Waszego łóżka, ustalcie, co wtedy robicie, i trzymajcie się tego oboje. Spójna reakcja rodziców jest dla dziecka czytelniejsza niż zasady, które zmieniają się z nocy na noc.

Strach przed zaśnięciem to co innego niż koszmar senny. Po koszmarze dziecko budzi się, pamięta sen i potrzebuje pocieszenia. Pomaga przytulenie, kilka spokojnych słów i przypomnienie, że sen już się skończył.

Zdarzają się też lęki nocne: dziecko krzyczy, siada, ma otwarte oczy, ale nie reaguje na Ciebie, a rano niczego nie pamięta. Wtedy zwykle wystarczy zadbać o jego bezpieczeństwo i poczekać, aż epizod minie, bez wybudzania na siłę. Jeśli takie sytuacje są częste, porozmawiaj z pediatrą.

Kiedy szukać pomocy specjalisty

Większość dzieci przechodzi przez lęk przed ciemnością z pomocą rodziców. Jeśli jednak strach mocno utrudnia życie całej rodzinie, nie musisz czekać, aż sam minie.

Porozmawiaj z psychologiem dziecięcym, jeśli:

• strach jest bardzo silny i trwa wiele miesięcy mimo Twoich starań,
• dziecko boi się nie tylko wieczorem, ale także w ciągu dnia, w wielu sytuacjach,
• lęk pojawił się nagle po trudnym przeżyciu,
• dziecko od dłuższego czasu nie potrafi zostać samo w pokoju nawet na chwilę,
• sen całej rodziny jest zaburzony przez długi czas.